Slimmer dan Smart

Waarom doelstellingen vaak geen uitkomst bieden

Door Wim Aalbers

Wat de siliconenspuit is voor de loodgieter, is
de SMART-regel voor wie zich manager
noemt. Onmisbaar gereedschap voor het
vullen van de kieren en gaten in strategische
notities en projectplannen. Het wordt er dan
ook vanaf eerste cursus in gehamerd bij
aspirant leidinggevenden. Wil je de kans op
resultaten vergroten, dan moeten je
doelstellingen voldoen aan vijf criteria. Elke
dag weer oefenen overal in Nederland groepen
cursisten op het SMART maken van hun
doelen. Je zou verwachten dat de successen
ze daarna komen aanwaaien als zeewind in
Zandvoort. Dat blijkt in de praktijk echter vaak
een illusie. Hoe maak je van een doel dan wel
een resultaat?

Doelstellingen zijn lastig, dat weet iedere
manager. Hoe scherp je ook opschrijft wat er
gerealiseerd moet worden en hoe specifiek en
realistisch je ze ook maakt. Als ze niet tot
stand komen na langlopende discussies, zijn
ze wel het begin ervan.
Ze gaan over meer en sneller en minder
kosten en anders wel over anders, nieuws en
nog nooit eerder gepresteerd. Doelstellingen
zijn het startlint voor een lange wedstrijd
weg-op en we maken ze meestal terwijl we
nog midden in de vorige wedstrijd zitten.

Een manager verzuchtte laatst tegen me:
“Ik ben gestopt met doelen stellen en al
helemaal met SMART. Het hele proces kost
me meer energie dan het oplevert. Als ze hier
morgen de weg openbreken, komt er geen
klant meer binnen. Wat heb ik dan aan een
zeven procent hoger ordergemiddelde?
Het is illustratief voor wat veel managers
ervaren als ze het proces doorlopen van
zichzelf en elkaar doelen stellen. Nieuwe
doelstellingen zijn zelden echt motiverend. En
een tweede M van Motiverend toevoegen aan
de regel verandert niets aan die constatering.

Het fundamentele probleem van het SMART
maken van doelen is dat het de weg steiler
maakt, anders gezegd dat het de kloof
vergroot. Het gaat hier om een probleem van
perspectief, zeg maar van uitzichtpunt.
Het enigszins ontmoedigende gevoel dat hoort
bij “uitdagende doelstellingen” (iedereen kent
het) wordt veroorzaakt doordat de aandacht
zich richt op de kloof van het tekort. En van
specifiek en meetbaar maken, wordt die niet
smaller, maar eerder breder. Dat is niet goed
voor het vrije weekend en al helemaal niet voor
het maandagmorgengevoel.

Inmiddels is aangetoond, dat het voor het
behalen van resultaten beter is, om je
aandacht te verplaatsen naar de eindstreep.
En niet naar de klinische coördinaten van die
lijn, maar naar het moment in de toekomst en
de belevenis van er over heen gaan. Naar wat
je dan ziet en hoort, naar wat je dan concreet
en tastbaar in handen hebt en het gevoel dat
daarbij hoort. Het werkt het beste voor wie dit
heel zintuiglijk en in positieve termen weet te
formuleren. En het wordt sterker, door het naar
jezelf en elkaar uit te spreken, op te schrijven
en te herhalen. Door te gaan leven met het
gevoel van de finishlijn, in plaats van de
afstand. Met de uitkomst in plaats van het
vertrek.

De vergelijking met sport is niet voor niets.
Als ergens is aangetoond dat het goed richten
van de aandacht magische krachten kan
losmaken is het wel daar.
Zakelijk en privé werkt het net zo. Aandacht
zorgt voor energie. Wie focust op de uitkomst
ziet geen obstakels maar juist bronnen en die
gaat energie opwekken en aantrekken, bij
zichzelf en bij anderen. Wat je ziet, wat je hoort
en hoe het voelt. Probeer het zelf maar eens
en u voelt het binnenstromen.

Een klein experiment? Vraagt u zich eens af
wat het precies is, dat u motiveert om uw
volgende vakantie te boeken en nu vast te
betalen. Is dat het precieze aantal kilometers
van de reis, de postcode en huisnummer van
het hotel, het aantal vierkante meters van uw
terras? Of is het dat zwoele zomeravondgevoel,
het geluid van krekels, het uitzicht over
de baai en de geur van lavendel en jasmijn.

Doelstellingen zijn lastig. Uitkomsten zijn
prachtig. En als u de volgende keer weer met
iemand over zijn of haar doelstelling praat,
vraagt u dan eens: “En, hoe voelt het, om het
bereikt te hebben?”

Wim Aalbers aan de slagkracht van organisaties.
www.wimaalbers.nl
© Wim Aalbers 2007